تعریف آلودگی هوا

هوا خالص و خشک، از 78 درصد نیتروژن و21 درصد اکسیژن تشکیل شده است.1 درصد باقی مانده ترکیبی از دیگر گازها ، مانند : آرگون (0.9 درصد)، همراه با مقدار ناخالصی و اضافات وارد شده به جو مانند دی اکسید کربن، متان، هیدروژن وهلیم است. بخار آب نیز یکی از

اجزا طبیعی، هر چند کاملا متغیر، جو است. معمولا این نسبت از 0.01 تا 4 درصد تغییر دارد؛ در شرایط بسیار مرطوب هوا رطوبت آن ممکن است تا 5 درصد هم برسد.تغییرات بیولوژیکی، فیزیکی یا شیمیایی در هوا و جو به عنوان آلودگی نامیده شود. آلودگی وقتی اتفاق می افتد که گازهای مضر، گرد و غبار، دود وارد جو شود و باعث می شود گیاهان، حیوانات و انسان ها به دلیل کثیف شدن هوا، به سختی زنده بمانند.لایه اوزن که بعنوان یک مدار تعادلی برای تمام اکوسیستم های روی سیاره زمین عمل می کند در نتیجه افزایش گرمایش زمین که اصلی ترین دلیل آن افزایش گازهای گلخانه ای است رو به تخریب و از بین رفتن است و این روند زیان بار می تواند اصلی ترین پیامد این مشکل باشد.

عوامل آلودگی هوا

 عوامل انسانی آلودگی هوا :

 

1) سوختن  منابع  فسیلی :

گوگرد دی اکسیدی که ازسوختن منابع فسیلی مانند ذغال سنگ، نفت و ...تولید می شود، یکی از دلایل اصلی این معضل است. آلودگی ناشی از وسایل نقلیه مانند اتومبیل، قطار، هواپیماکه ما روزانه به آنها تکیه می کنیم تا نیازهای معمولی زندگی خود را با آنها رفع کنیم بسیار زیاد است .بکار بردن بی رویه دراستفاده از وسایلی که سوخت را به شکل نامناسب یا ناقص می سوزانند با انتشار بیش از اندازه گاز مونواکسید در هواباعث می شوند که محیط زیست دچار آسیب بسیار جدی شود. البته گاز نیتروژن اکسید همراه با این گازها نیز عاملی تاثیر گذار است.

 

 2 ) صنایع  کشاورزی:

​​استفاده از آفت کش ها،حشره کش ها،و کودها در زمین های کشاورزی یکی از منابع اصلی پخش شدن آمونیاک در هوا است که یکی از خطرناکترین گاز ها موجود در جو است.همچنین نفوذ این ماده به درون خاک و از آنجا به آب های زیر زمینی دلیل آلودگی  آب ها  است.



3 ) فاضلاب و پساب کارخانه ها و صنایع:

شرکت های تولیدی حجم  بسیارزیادی ازمواد زیان بار برای محیط زیست مانند مونوکسید کربن، هیدروکربن ها، ترکیبات آلی و مواد شیمیایی را در هوا آزاد و رها سازی می کنند. این عامل باعث پایین آمدن کیفیت هوا می شود. پالایشگاه های نفت وصنایع پتروشیمی با تولید و تصفیه هیدروکربن های مختلف باعث آلودگی در سطح زمین می شوند.البته این کارخانه ها و صنایع تولیدی تقریبا در سراسر جهان هستند.

 
3 ) استخراج ازمعادن :

در طی این فرآیند موادی معدنی که به شکل سنگ معدن در قلب زمین جای گرفته اند بوسیله عملیاتی مانند انفجار،حفاری و یا با استفاده از دستگاه های بزرگ استخراج می شوند.در طی فرآیند گرد و غبار و مواد شیمیایی که استفاده می شود در هوا پخش می شود.این یکی از دلایل بحرانی شدن وضعیت سلامتی ساکنین و کارگران در اطراف معادن است.



4) آلودگی در خانه :

مواد به کار رفته برای پاک کردن وسایل خانگی، لوازم نقاشی، مواد شیمیایی سمی را در هوا پخش می کنند که باعث سمی شدن آن می شود.
 

عوامل طبیعی آلودگی هوا :

 

 

 

 

 

دی اکسید گوگرد (sulphur dioxide) :

منابع طبیعی  این ماده شامل فعال شدن آتشفشان ها و انتشار گرد و غبار و گاز های آن ،فساد و تجزیه بیولوژیکی، آتش سوزی های جنگل ها می شوند. مقادیر واقعی از این نوع آلاینده های طبیعی در جهان به سختی قابل اندازه گیری است.

 

 

اکسید نیتروژن ( nitrogen oxides) :

منابع طبیعی این آلاینده شامل آتشفشان ها، اقیانوس ها، تجزیه زیستی و اشعه های رعد و برق هستند.

 

 

 

اُزون (Ozone) :

یک آلاینده فتوشیمیایی ثانویه است که نزدیک سطح زمین است ودر نتیجه فعل و انفعالات شیمیایی که در نور خورشید اتفاق می افتد است.. با این حال، حدود 10 تا 15 درصد از ازن سطح پایین از اتمسفر فوقانی (که به نام استراتوسفر شناخته می شود) حمل می شود، جایی که از طریق تابش اشعه ماوراء بنفش (UV) در اکسیژن (لایه اوزون) شکل می گیرد.

 

ترکیبات آلی فرار (VOCs) :  

این ترکیبلات به طور طبیعی توسط گیاهان و درختان تولید می شوند. ایزوپرن (Isoprene) یک VOC معمولی است که توسط پوشش گیاهی منتشر می شود و بعضی معتقدند که یکی از عوامل مهم برای بیماری هایی مانند آسم و واکنش های آلرژیک دیگر نسبت به عوامل مضر ساخته شده است. گیاه، چمن و درخت نیز منبع گرده است ، که می تواند بعنوان عوامل موثر در برخی از آسم ها  عمل کند. گرده موجود هوا در طول سال متغییراست، اما غلظت بیشتر در طول فصل رشد گیاهان است.

 

 

منابع آلاینده های هوا :

 شش آلاینده های اصلی هوا که در جدول زیر ذکر شده اند توسط آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA)  به عنوان آلاینده های شاخص تعیین شده اند به این معنی که غلظت این آلودگی ها در جو به عنوان شاخص های کیفیت کلی هوا مورد ارزیابی قرار می گیرد. منابع، غلظت های قابل قبول و تاثیرات آلاینده های شاخص در جدول زیر خلاصه شده است.

 

 

آلوده کننده

منابع متداول

حداکثر میزان مورد قبول در اتمسفر

خطرات زیست محیطی

خطرات سلامتی برای انسان ها

 کربن مونو اکسید

(CO)

خودروها، آتش سوزی، فرآیندهای صنعتی

ppm 35(مدت یک ساعت) ppm 9 (دوره 8 ساعته)

تشکیل مه آلوده غلیظ می دهد.

علائم بیماری قلبی مانند درد قفسه سینه را افزایش می دهد، ممکن است باعث مشکلات بینایی و کاهش توانایی های ذهنی افراد سالم شود

نیتروژن اکسید

(NO وNO2)

خودروها، تولید برق، فرآیندهای صنعتی

ppm 0.053(مدت یک سال)

آسیب به شاخ و برگ درختان،تشکیل مه آلوده غلیظ می دهد.

التهاب و تحریک مجاری تنفسی

سولفور دی اکسید (SO2)

خودروها، تولید برق، فرآیندهای صنعتی

ppm 0.03(مدت یک سال) ppm 0.14 (دوره 24 ساعته)

تشکیل مه آلوده غلیظ می دهد .به شکل گیری باران اسیدی کمک می کند که پس از آن سبزی، ساختمان ها و بناهای تاریخی آسیب می رساند.

ایجاد مشکلات تنفسی، به ویژه برای افراد مبتلا به آسم و بیماری های قلبی

ازون

(O3)

اکسید نیتروژن (NOx)و ترکیبات آلی فرار (VOCs) از گازهای صنعتی و خودرو، بخارات بنزین، حلال های شیمیایی و برق

ppm 0.075(مدت یک سال)

باعث اختلال در توانایی برخی از گیاهان در تنفس و فتوسنتز می شود و منجر به افزایش حساسیت به سایر عوامل استرس زا (مانند بیماری، خشکسالی) می شود.

کاهش عملکرد ریه؛ تحریک و التهاب عروق بدن

ذرات معلق

منابع ذرات اولیه عبارتند از آتش سوزی، دودکش ها، کارخانه های ساخت و ساز و جاده های بدن روپوش؛ منابع ذرات ثانویه عبارتند از واکنش بین مواد شیمیایی گازهای تولید شده توسط نیروگاه ها و خودروها

150 میکروگرم در متر مکعب (دوره 24 ساعته ذرات <10 میکرومتر)؛ 35میکروگرم در متر مکعب (دوره 24 ساعته ذرات< 2.5میکرومتر)

به تشکیل مه و باران اسیدی کمک می کند که تعادل PH در آبهای سطحی را بهم می ریزد و خسارت به ساختمان ها و بناهای تاریخی می زند.

تحریک تنفس، تشدید آسم، ضربان قلب نامنظم

سرب

(Pb)

عملیات روی فلزات، بازیافت زباله، احتراق سوخت فسیلی

0.15میکروگرم در متر مکعب (میانگین سه ماهه)؛ 1.5 میکروگرم در متر مکعب (میانگین سه ماهه)

از دست رفتن تنوع زیستی، پایین آمدن تولید مثل، مشکلات عصبی در مهره داران

اثرات نامطلوب بر سیستم های بدن، ممکن است در کودکان باعث بوجود آمدن ناتوانی یادگیری شود.اثرات قلبی عروقی در بزرگسالان

 

 .

 

 

 

آلودگی هوا در تهران :

 

درکشور ما طبق اظهار نظر مقامات رسمی در سال هالی گذشته بنزینی وارد شده است که شامل آلودگی MMT (Methylcyclopentadienyl Manganese Tricarbonyl) -  که یک افزودنی بنزین است و باعث افزایش عدد اکتان می شود تا ضربه و کوبش به موتور خودرو را کاهش دهد.

اتحادیه تولید کنندگان خودرو اخیرا یک آزمایش بر روی بنزین انجام داده است که در تهران فروخته می شود. خبرگزاری رسمی ایران اعلام کرد که بنزین حاوی MMT دلیل اصلی آلودگی هوا تهران است.همچنین سازمان بازرسی دولتی تأیید کرده است که بنزین وارداتی حاوی عناصر آلاینده است.البته اعلام شد که بنزین های تولید در پتروشیمی های داخلی از کیفیت مطلوبی برخواردار نیستند.

بطور کلی در تهران بعلت افزایش جمعیت روز افزونف کیفیت پایین بنزین،استفاده کم از وسایل نقلیه عمومی،فعالیت های صنعتی و ...آلودگی هوا بخصوص در فصل زمستان به یک چالش اساسی تبدیل شده است.

 

 

راه های مقابله با آلودگی هوا :

 

الف ) از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنید :

با تشویق کردن عموم مردم به استفاده از این روش برای کاهش آلاینده ها و همچنین به عنوان روشی برای ذخیره کردن زمان و پول می توان گام موثری در حل این مشکل برداشت.

ب )  صرفه جویی در مصرف انرژی :

 وقتی از منزل یا محل کار خود خارج می شوید لامپ های اضافه و وسایل برقی غیر ضروری را خاموش کنید زیرا سوخت های فسیلی زیادی برای تولید این برق سوخته می شود و آلاینده هاغی جدیدی وارد محیط می کنند.  

ج ) بازیافت و استفاده بهینه :

همه ما در زندگی روزمره باید مفهوم استفاده بهینه و بازیافت را به خوبی نهادینه کنیم. مثلا وسایلی که برای شما مورد استفاده نیست را دور نیندازید و با کمی خلاقیت کاربرد بهتری برای آن پیدا کنید.

د) استفاده از انرژی های پاک :

در شرایط کنونی استفاده از فن آوری های انرژی پاک مانند خورشید، باد و زمین گرمایی در حال افزایش است. دولت های کشورهای مختلف، برای کسانی که علاقه مند به نصب صفحات خورشیدی برای خانه خود هستند، کمک هزینه بالایی تعیین می کنند. این فرآیندی بسیار طولانی برای جلوگیری از آلودگی هوا خواهد بود.

 

ه )بکارگیری دستگاه های بهینه از نظر انرژی :

استفاده کردن از لامپ فلورسنت فشرده کم ‌مصرف یا CFL مصرف برق کمتری نسبت به دیگر لامپ ها دارند. آنها عمر مصرف طولانی تری دارند، برق کمتری مصرف میکنند، صورتحسابهای برق کمتری در پی دارند و همچنین به کمتر شدن آلاینده ها با مصرف انرژی کمتر کمک می کنند.

 

 

 

منابع :

 

 

 

Causes, Effects and Solutions of Air Pollution. (2017, December 23). Retrieved January 11, 2019, from https://www.conserve-energy-future.com/causes-effects-solutions-of-air-pollution.php

 (n.d.). Retrieved January 12, 2019, from http://www.enviropedia.org.uk/Air_Quality/Natural_Air_Pollution.php

Nathanson, J. A. (2018, October 31). Air pollution. Retrieved January 12, 2019, from https://www.britannica.com/science/air-pollution