بی کربنات سدیم چیست و روش تولید آن چگونه است؟ سدیم بی کربنات با نام آیوپاک سدیم هیدروژن کربنات یا جوش شیرین شناخته میشود و فرمول مولکولی آن NaHCO3 میباشد.
همچنین به جای واژه جوش شیرین گاها از سدیم بی کربنات خوراکی نیز استفاده میکنند
کاربرد های جوش شیرین  در داروسازی، در زیباسازی دندان ،پوست و مو ، شیرینی و نان  است.


روش تولید:

این محصول بیشتر به وسیله فرایندی بین کلرید سدیم ، آمونیاک و کربن دی اکسید و آب تهیه میشود که این فرایند به اسم فرایند سلوی(solvy process) میباشد، که در این واکنش سدیم بی کربنات به صورت رسوب بدست می آید و پس از خشک کرد و حرارت دادن به کربنات سدیم تشکیل میشود.

NaCl + CO2 + NH3 + H2O → NaHCO3 + NH4Cl


در سال 2001 نزدیک به 10 هزار تن جوش شیرین فرآوری شد.
در سال 2005 در حدود 42 میلیون مترمکعب براورده شد که حدود سه چهارم ازین تولیدات به روش سلوی تولید و استخراج میشوند.
همچنین میتوان با عبور دادن گاز از درون محلول جوشان کربنات سدیم خالص یا محلول هیدروکسید سدیم ، سدیم بی کربنات به شکل رسوب ته نشین میشود.

  NaOH → Na2CO3 + H2O

با افزودن بیشتر کربن دی اکسید، بی کربنات سدیم تولید می شود، که با رسیدن به غلظت مشخصی ، جوش شیرین در پایین راکتور رسوب می کند.

Na2CO3 + CO2 + H2O → ۲ NaHCO3


تاریخچه فرایند سلوی(solvay process):

فرایند سولی یا فرایند آمونیاک- سودا یک فرایند صنعتی برای تولید جوش شیرین میباشد این فرایند در دهه 1860 توسط ارنست سلوی ابداع شد.

محصول نهایی این واکنش شامل آب نمک ، سنگ آهک میباشد که بسیار ارزان و قابل دسترس است.

 

تجزیه بی کربنات سدیم:


این ترکیب هنگامی که در کنار یک ترکیبی که هیدروژن آزاد دارد قرار بگیرد تجزیه شده و در آب حل میشود.
مکانیسم این واکنش به این صورت است که:
هیدروژن در محیط آبی(مایع) خاصیت اسیدیته را زیاد میکند و اسیدیته زیاد محصولات باعث آسیب رساندن به بدن میشود.

 بی کربنات سدیم یک ماده شیمیایی ضروری است که بعنوان بافر بین اسید و باز تعادل ایجاد میکند طبق دیاگرام زیر:

دی اکسید کربن یک محصول فرعی عمده متابولیسم انرژی در ارگانیسم موجودات زنده و عامل مصرف (کاهش اسید) است.
آنزیم کربنیک آنئیدراز باعث تسهیل شدن واکنش بین
CO2 و آب و  تولید کربونیک اسید (H2CO3) میشود.
کرنیک اسید به طور خود به خود به بی کربنات (
HCO3-) و یون هیدروژن(H+)  تبدیل میشود و همچنین HCO3- میتواند با هیدروژن H+)) تولید کربنیک اسید کند این واکنش ها واکنش هایی برگشت پذیر هستند و میتوانند در هر جهتی حرکت کنند.


کاربردها

پزشکی

sodium bicarbonate به دلیل خواص قلیایی و ضد اسیدی که دارد به صورت گسترده توسط پزشکان برای درمان سوزش و اسیدی بودن معده تجویز می گردد، همچنین در مواردی نیز برای کاهش اسیدیته خون و یا ادرار مورد استفاده قرار می گیرد. 

این ماده در فرم دارویی به صورت قرص و یا پودر ، بسته به دلیل تجویز آن ممکن است تا  4 بار در روز به صورت خوراکی استفاده شود. استفاده از این دارو باید طبق دستور العمل مندرج بر روی بسته آن و با توصیه پزشک انجام گیرد ، مصرف مقادیر کمتر و یا بیشتر از میزان تجویز شده می تواند خطراتی را به همراه داشته باشد . 

 

 

استفاده اصلی از sodium bicarbonate به عنوان دارو برای رفع اسیدیته بالاست اما در برخی موارد خاص برای احیا و درمان اور دوز نیز مورد استفاده قرار می گیرد. 

  

مصرف در دام

برای حیواناتی مانند گاو گوشتی ، دام های شیرده ، سگ ، اسب و خوک جهت درمان اسیدوز متابولیک به صورت تزریقی مورد استفاده قرار می گیرد.